Pacjent Ma Prawo

Jak czytać dowody EBM

Krótki przewodnik po skrótach i metodach naukowych, które widzisz na stronach metod.

Hierarchia dowodów

Od najmocniejszych do najsłabszych:

  1. Metaanaliza RCT — analiza wielu randomizowanych badań kontrolowanych
  2. RCT III fazy — duże, randomizowane badanie kliniczne (n > 300)
  3. RCT II fazy — wstępna ocena skuteczności (n 50-300)
  4. RCT I fazy — bezpieczeństwo, dawkowanie (n < 50)
  5. Badania kohortowe — obserwacyjne, bez randomizacji
  6. Case reports — opisy pojedynczych przypadków
  7. Badania in vivo (na zwierzętach)
  8. Badania in vitro (w probówce)

System GRADE

GRADE (Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluations) to standardowy system oceny jakości dowodów stosowany przez ESMO, NCCN, ASCO, NICE, WHO. 4 poziomy:

  • HIGH (wysoki) — jesteśmy bardzo pewni, że prawdziwy efekt jest zbliżony do oszacowania
  • MODERATE (umiarkowany) — umiarkowana pewność, prawdziwy efekt prawdopodobnie zbliżony
  • LOW (niski) — pewność ograniczona, prawdziwy efekt może istotnie różnić się
  • VERY LOW (bardzo niski) — bardzo mała pewność, prawdziwy efekt może być całkowicie inny

Większość metod na tej stronie ma GRADE moderate lub low. To znaczy, że dowody są wiarygodne, ale wymagają potwierdzenia w większych badaniach.

Skróty statystyczne

  • OS (Overall Survival) — całkowite przeżycie
  • PFS (Progression-Free Survival) — czas wolny od progresji choroby
  • DFS (Disease-Free Survival) — czas wolny od choroby
  • HR (Hazard Ratio) — ryzyko względne. HR=1,0 brak różnicy, HR=0,5 redukcja ryzyka o 50%
  • OR (Odds Ratio) — iloraz szans
  • RR (Relative Risk) — ryzyko względne
  • NNT (Number Needed to Treat) — ile osób trzeba leczyć by jednej pomóc
  • 95% CI (Confidence Interval) — 95% przedział ufności, zakres w którym z 95% prawdopodobieństwem leży prawdziwa wartość
  • p < 0,05 — różnica istotna statystycznie
  • MSR (Median Survival Ratio) — stosunek median przeżycia (np. 1,83 = grupa leczona ma medianę 1,83× wyższą)

Bazy danych

  • PubMed (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) — największa baza biomedyczna, darmowa
  • Cochrane Library (cochranelibrary.com) — metaanalizy najwyższej jakości
  • ClinicalTrials.gov — rejestr badań klinicznych
  • DOI (Digital Object Identifier) — uniwersalny identyfikator publikacji
  • PMID — identyfikator publikacji w PubMed

Jak rozróżnić publikację peer-reviewed od marketingowej

  • Czasopismo z impact factor (sprawdź w Web of Science lub Scimago)
  • Recenzowane przez ekspertów (peer review)
  • Posiada PMID lub DOI
  • Sekcja Conflict of Interest ujawniona
  • Pełna metodologia (jak prowadzono badanie)